
May 3st, 2010: LIONFISH UPDATE
For di momentu ku e promé lionfish a keda señalá na Boneiru na òktober di 2009 kos a desaroyá basta rápido den e área aki. A formulá un Plan di Akshon den intento pa duna informashon na poblashon lokal, operadó di sentro di buseo, piskadó i turista. E informashon aki ta krítiko pa alertá tur partido embolbí riba e diferente aspektonan di e presensia di e lionfish den nos awanan. E Plan di Akshon tambe tin un plan di “eliminashon” di moda ku efektivamente por lokalisá, marka i reportá mas tantu ehemplar ku ta posibel. Pa yega na e ophetivo aki un areglo a será un areglo ku CURO (Council of Underwater Resort Operators) pa ofresé nos turistanan sambuyadó informashon riba presensia di e lionfish den nos awanan i refnan. Operadónan di sentro di buseo a kolaborá pa distribuí e asina yamá: „The lionfish marker‟ (wak portrèt) bou di nan klientenan. E „lionfish marker‟ ta un pida plèstik simpel di 1 ¼ inch hanchu pa 3‟ te 4‟ inch largu. E plan di eliminashon ta simpel; ta informá e turistanan sambuyadó den e orientashon òf via diferente wèpsait (wak www.stinapa.org òf www.dive-friends-bonaire.com ) tokante e problemátiko di e lionfish i lokual nan por hasi pa yuda. Mayoria di e sambuyadónan lokal i di afó ya kaba ta drenta awa ku e „lionfish marker‟. Unabes ku nan wak un lionfish ta utilisá e markadó komo tal: ta mar‟é na un pida koral morto òf piedra. E sambuyadó ta report‟é mesora direktamente na Bonaire National Marine Park òf via nan operadó di sentro di buseo. Manera e rapòrt drenta den e sistema, mesora ta aktivá e tim di eliminashon. Pa kue un lionfish no ta un tarea fásil, pero e no ta imposibel si bo tin e training i e material korekto, i bastante pasenshi. BNMP a organisá algun “workshop” kaba pa ofresé staf di e dive shopnan i algun boluntario e informashon i téknika korekto pa kapturá lionfish. Na e momentu aki ya kaba a „sertifiká‟ mas ku 120 persona komo miembro di e tim di eliminashon. Na momentu ku mi ta skirbiendo esaki a eliminá 145 lionfish kaba for di nos refnan. Tur piská ku a saka, a trese nan na e sentro sientífiko CIEE Bonaire Research Station pa katalogá i pa estudio den futuro.
E lionfish ta un piská teritorial. E no ta lanta pariba pabou. E ta keda na mesun kaminda. Asina ta ku ora un sambuyadó marka un lugá ku el a wak un lionfish e chèns ta hopi grandi pa hañ‟é. E piská por keda dianan largu na mesun lugá. Pero tin indikashon ku e lionfishnan a yega nan edat seksual di reprodusí, i esei ta nifiká ku nan ta bai bira mas móbil. Algun sambuyadó a reportá di a señalá pareha di lionfish ta landa den e último 3 pa 4 siman. E kambio den komportashon aki kombiná ku e echo ku lionfish ta yega su madures seksual ora e yega 11 pa 13 cm por ta un indikashon ku e intrusonan aki ya kaba a kuminsá reprodusí den nos awanan. Un lionfish por pone míles di webu den un tiru, i nan ta pone webu regularmente. No ta kla ainda si e yunan lo establesé aki òf den áreanan kaminda ku koriente ta hiba nan manera Kòrsou òf Aruba. En todo kaso tin mas yu di piská na kaminda i ........nan mester di kuminda.
E promé lionfish ku nos a kapturá na Nukove riba 26 di òktober 2009 tabata midi 5 cm di su nanishi te su punta di rabu, i e tabata pisa un par di gram. E dianan aki (poko mas ku 4 luna despues di e promé insidente) ya kaba nos ta kohiendo ehemplar di 20 cm. di largura i kasi 100 gram di peso. Esaki ta representá un kurva di kresementu ku nunka señalá den ningun otro piská ku ta yag den Karibe. (wak figura 1.). Pa mantené e proporshon di kresementu aki lionfish mester kome kantidatnan grandi di proteina, i ta einan e problema ta kuminsá. E fuente di proteina pa e lionfish ta bini di nos piskánan di ref i kabaron ku ta di sumo importansha ekonómikamente i ekológikamente. Lionfish ta yag fuertemente i lo kome kiko ku ta ku ta drenta
nan boka. Ta bon dokumentá ku nan ta mas aktivo di atardi lat te ku mardugá, pero nan no ta laga un kuminda fásil pasa nan vorbei ki ora di dia ku ta. Esaki ta produsí un efekto devastador riba e proseso di remplaso di piská bieu, pa esnan mas beibi. Tur esaki tin efekto grandi riba kantidatnan di piská ku ya kaba ta bou di preshon di sobre-peska, kalidat di awa ku ta empeorando, habitat di piská ku ta bayendo pèrdí èts. No tin hopi estudio sientífiko tokante piská yagdó ku ta kontrolá kantidatnan di lionfish. Ta asumí ku den nan region original (Oséano Indo-Pasífiko i Mar Kòrá) no tin hopi piská yagdó ku ta kome lionfish unabes ku nan yega e tamaño di 6 -8 cm. Probablemente e faktor ku por kontrolá mas fásil ta e estado di webu infantil. Webu di lionfish ta establesé nan mes riba fondo di laman despues di un temporada di aproksimadamente 25 pa 40 dia, ora ku nan ta midi entre 10-12 mm di largura. Algun “planktívoro” (piská ku ta kome plankton: organismonan bibu chikitu ku ta drif den laman) lo mester a siña ku e webunan i bichinan ta un fuente fásil i bon di kuminda, pero e proseso di enseñansa aki lo a tuma miónes di aña. Pues, e posibilidat di haña ayudo natural den Karibe pa kontrolá e poblashon di lionfish ta hopi, hopi chikitu.
Un problema adishonal di e intrusonan aki ta ku lionfish ta hopi venenoso. Probablemente lionfish ta un di e piskánan mas venenoso den fondo di laman. Nan tin spiña riba nan lomba, barika i na nan anus, ku ta spesífikamente pa nan defensa. Ora e ta bou di menasa e lionfish hopi biaha ta bira boka ariba mustrando su spiñanan na su agresor. Pero e hinká di un lionfish mayoria bes no ta fatal pa e ser humano. Un humano ku ta sufri un hinká di e spiña lo pasa den doló inmenso ku efekto adishonal di sakamentu, doló di kabes i difikultat pa hala rosea. Un remedi komun i efektivo ta pa hinka e parti di kurpa afektá den awa kayente (40° to 45° C) komo ku masha poko hòspital tin e remedi espesífiko p‟esaki. Tòg ta sugerí trato médiko di emergensha inmediato, pasobra sierto persona por ta mas suseptibel pa e venenu ku otro.E bon notisia ta ku karni di lionfish ta dushi pa kome. Di un lionfish adulto di 38-40 cm bo por saka dos filet di bon kalidat. I ya ku e venenu ta solamente den e spiñanan, por kome e karni trankilamente. E venenu di lionfish ta keda aktivo asta hopi despues di su morto, pues mester perkurá pa kita e spiñanan promé ku kushina un lionfish. E manera mas fásil pa eliminá e venenu ta di kòrta e spiñanan. Tambe ta birando komún den sierto área di Karibe pa kima e spiñanan ku un brander. Tin sentenáres di reseta riba Internet kon pa prepará un lionfish. Ata un par aki pa kuminsá:
![]()
www.lionfishhunter.com/Lionfish Recipes.html
Pa motibu di e karakterístikanan biológiko di e lionfish i e karakterístika ekológiko di medioambiente di refnan di Karibe, por ta kla ku lo no por eliminá lionfish mas. Pa te ora ku nos inventá un milager sientífiko den e manera pa eliminá e invashon di e mònster aki, e mihó kos pa hasi ta di kontrolá e kantidat di lionfish den nos refnan. E opshon aki ta representá un esfuerso enorme pero no tin otro manera pa protehá nos poblashon di piská. Ya ku nos ta konfrontá ku un défisit di yagdó di lionfish, e úniko solushon ta pa nos mes bira yagdó di lionfish. Si bo ke koperá den e intentonan di eliminashon no tarda pa tuma kontakto ku Bonaire National Marine Park.Skirbí pa Ramon de Léon.