BONAIRIAANSE WERELDSCHAT

Het wonen op een klein eiland als Bonaire heeft iets eigenaardigs. Het eiland is maar een speldeprikje op de wereldkaart. Maar tegelijkertijd speelt ons dagelijkse leven zich af op die enkele honderden vierkante kilometers. Dus lijkt Bonaire voor ons soms het centrum van de wereld. Het belangrijkste kenmerk van een eiland is natuurlijk het isolement. We worden omgeven door de Caribische zee. Eens per jaar zwemmen een paar honderd enthousiaste eilandbewoners naar Klein Bonaire. Enkele vissers wagen zich in kleine bootjes nog verder weg op zee. Maar als we werkelijk van ons eilandje weg willen, zijn we toch meestal aangewezen op het vliegtuig. Voor de natuur heeft dat isolement belangrijke gevolgen. Veel dieren en planten kunnen met geen mogelijkheid het eiland verlaten. Ze zijn voor altijd aan het eiland gebonden. En zo kan het gebeuren dat in de loop van de tijd op zo’n eilandje zich levensvormen ontwikkelen die nergens anders ter wereld voorkomen. Of misschien alleen op een aantal andere eilandjes in de buurt. In wetenschappelijke taal noemen we die planten of dieren dan een endemische soort of ondersoort. En op Bonaire hebben we een aantal van die endemische soorten. Meer dan we denken. We hebben op ons eiland slakken, insecten, spinnen, reptielen, vogels, vleermuizen en bomen die je verder nergens anders ter wereld kunt vinden. Dus op die soorten of ondersoorten mogen we best een beetje trots zijn. En we moeten natuurlijk extra goed voor ze zorgen. Want als ze hier verdwijnen dan verdwijnen ze ook van de aardbol. Nieuwsgierig geworden naar die bijzondere soorten? Dat kan dan een beetje tegenvallen. Want veel van die dieren en planten vinden we eigenlijk doodgewoon. Je ziet ze bijna elke dag. Het gaat onder meer om de volgende vogels: parkiet, witoogspotlijster, gele zanger, gele troepiaal, chuchubi en de zwartkopgrasvink. Zoals gezegd, danken wij onze speciale soorten en ondersoorten aan de geisoleerde ligging van ons eiland. De evolutie gaat hier zijn eigen gang. Dat betekent ook dat de natuur op ons eiland is erg kwetsbaar is. Verlies aan biodiversiteit ontstaat meestal doordat het leefgebied van een bepaalde soort verdwijnt of wordt versnipperd. Vaak door toedoen van de mens. We moeten dus niet alleen onze dier- en plantensoorten veiligstellen, maar ook hun leefgebieden. Op die manier blijft onze schat, de schat van Bonaire, voor de wereld behouden.
Geschreven door V. van Baronie.

Wilt u reageren of meer informatie: STINAPA telefoon: 717- 8444, info@stinapa.org

BONEIRU SU TESORO MUNDIAL

Bida riba un isla chikitu manera Boneiru tin algu speshal. E isla ta nada mas ku un skupí riba e mapa di mundu. Pero na mes momentu nos bida diario ta tuma lugá riba e par di shen kilometer kuadrá aki. Pa nos Boneiru ta e sentro di mundu! E aspekto mas importante di un isla di mes ta su isolashon. Nos ta rondoná dor di Mar Karibe. Un biaha pa aña algun shen hende ku kurashi ta landa bai Klein Bonaire, i nos piskadónan ta riska di bai un tiki mas leu den nan botonan chikitu. Pero si ta di bèrdat bo ke bai for di nos isla, mayoria biaha bo tin ku dependé riba avion. Pa naturalesa e isolashon aki tin konsekuensha grandi. Hopi bestia i mata no por bai for di e isla di ningun manera. Nan ta mará pa semper na nos isla. I asina por sosodé ku atraves di tempu riba un isla asina, formanan di bida ta desaroyá ku no ta eksistí niun otro lugá na mundu, òf kisas riba algun otro isla chikitu den besindario. Den sistema sientífiko nos ta yama e bestia òf matanan asina un ‘sorto endémiko”, of “sup-sorto”. Na Boneiru nos tin algun di e sorto endémiko ei. Mas ku nos ta pensa.Riba nos isla nos tin kokolishi, insekto, araña, rèptil, para, raton dj’anochi i palu ku bo no ta haña na niun otro lugá na mundu. Kemen nos por ta un tiki orguyoso riba esei. I fuera di esei nos mester trata nan ku kuidou. Pasobra si nan disparsé aki, nan ta disparsé di mundu henter. Bo ta birando interesá ta kua sorto endémiko nos ta papiando di dje? Wèl, mi ta spera ku bo no ta keda desapuntá. Pasobra hopi di e mata i bestianan aki nos ta mira tur dia. Bo ta haña nan masha komun. Ta trata aki di entre otro esakinan: prikichi, chuchubi spañó, para di misa, trupial, chuchubi i e mòfi. Manera a ser bisá kaba, nos ta haña nos sortonan endémiko i sup-sortonan dor di e posishon isolá di nos isla. E evolushon ta tuma su rumbo propio aki. Pero esei ta nifiká tambe ku nos naturalesa ta hopi delikado. Pèrdida di biodiversidat ta tuma lugá dor ku e área di biba di un sierto sorto ta disparsé òf ta ser partí den yen di pida chikitu. Hopi biaha dor di influensha humano. Pues, no solamente nos mester kuida nos sortonan di mata i bestia, pero tambe nan reanan di biba. T’asina e tesoro ku Boneiru ta, lo keda eksistí p’e mundu aki.
Skirbí pa V. van Baronie

Pa mas informashon i reakshon: STINAPA, telefon 717 - 8444, info@stinapa.org